İHTİYATİ TEDBİR VE İHTİYATİ HACİZ

Hukuki hak arama yollarında talep eden tarafın, karar verilene kadar doğması muhtemel bir zarardan korunması amacıyla ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz geçici hukuki korumalarından yararlanması mümkündür. Kanun koyucu ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz korumalarıyla telafi edilemeyecek durumların yaşanmamasını amaçlamaktadır. Yazımızda ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz ayrı ayrı ele alınacak olup aralarında bulunan farklara değinilecektir.

İHTİYATİ TEDBİR NEDİR?

HMK m.389’göre ihtiyati tedbir;

“Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir.”

Kanun maddesinden de anlaşılacağı üzere ihtiyati tedbirle, hakkın elde edilmesinde ciddi bir zorluğun var olma ihtimali nedeniyle hakkın koruma altına alınması amaçlanmaktadır. İhtiyati tedbir kararı genel mahkemelerden talep edilmektedir. İhtiyati tedbir farklı türlerde uygulanabilmektedir. Örneğin; tapuya şerh konularak taşınmazın devrinin engellenmesi, malın muhafazası, yabancı para birimiyle ödeme yapılacak hallerde kurun sabitlenmesi veya tedbir nafakası ihtiyati tedbir türlerindendir.

İhtiyati Tedbirin Şartları;

• Hakkın Varlığı: Taraflar arasında her şeyden önce bir uyuşmazlık ve bu uyuşmazlığa ilişkin bir hakkın varlığı bulunmalıdır. Hukukumuzda kural olarak her türlü hakka ilişkin ihtiyati tedbir talebinde bulunabilmek mümkündür. Bu hak kimi zaman miras hakkı kimi zaman sağlık hakkı olabilmektedir. Ancak ihtiyati tedbirin istisnası para alacaklarıdır. Para alacaklarının varlığı halinde ihtiyati tedbir talebinde bulunulamaz.

• İhtiyati Tedbire İlişkin Sebebin Varlığı: Uyuşmazlığa konu hakkın varlığı ile birlikte ihtiyati tedbir kararının verilmesine neden olan somut bir durumun varlığı gerekmektedir. Hakkın elde edilmesinde ciddi bir tehlikenin varlığı ihtiyati tedbir kararının verilmesinde etkilidir.

• Yaklaşık İspat; İhtiyati tedbir talep eden taraf dilekçesinde belirtmiş olduğu nedenlere dayanarak davanın esasına ilişkin haklılığını yaklaşık olarak ispatlaması gerekmektedir.

  
  

• Teminat; Davalının haksız bir biçimde zarara uğraması tehlikesine binaen ihtiyati tedbirlerin uygulanması için talep eden tarafından mahkeme veznesine belli bir miktar teminat yatırılmaktadır. Ancak hukukumuzda her ihtiyati tedbir talebi için teminat alınmamaktadır. Uyuşmazlığın türüne göre bu durum değişmektedir.

 

İHTİYATİ HACİZ NEDİR?

 

İcra İflas Kanunu m.257’e göre ihtiyati haciz;

“Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacaklarıyla diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir.”

Kanun lafzının anlaşılır haliyle ihtiyati haciz; rehin ile teminat altına alınmamış ve vadesi gelmiş bir para borcunun, icra takibi başlatılmadan önce borçlunun mal kaçırmasını engellemek amacıyla mahkeme kararıyla taşınır veya taşınmaz mallarına İcra Hukuk mahkemesi kararıyla konulan hacizdir.

İhtiyati Haczin Şartları;

 

• Para borcu söz konusu olmalıdır.

• Para borcunun vadesinin gelmiş olması gerekir.

• Alacaklının mahkemeden ihtiyati haciz talebinde bulunması gerekir.

• Alacağın varlığına ilişkin yaklaşık ispatı sağlar delillerin bulunması gerekir.

  
  

İhtiyati haciz talebi için gereken şartlar yukarıda yer aldığı gibidir. Ancak kanun koyucu vadesi henüz gelmemiş borçlar için ihtiyati haciz talep edilebileceğini düzenleme altına almıştır. Vadesi gelmemiş bir borç hakkında ihtiyati haciz talep edebilmek için;

• Borçlunun belirli bir yerleşim yeri olmamalı veya

• Borçlu kaçmaya, mallarını gizlemeye veya kaçırmaya hazırlanıyorsa yahut kaçmışsa veya başkaca hileli işlemler yapmışsa henüz vadesi gelmemiş bir para borcu içinde ihtiyati haciz talep edilebilir.                        

İHTİYATİ TEDBİR İLE İHTİYATİ HACİZ ARASINDAKİ FARKLAR

Yazımızda ihtiyati tedbir ve ihtiyati haczin ne olduğu ve şartları detaylı bir şekilde anlatılmıştır. Her iki geçici koruma müesseselerinin daha iyi anlaşılabilmesi adına aralarında yer alan temel farklardan söz etmek gerekirse;

• İhtiyati tedbir HMK m.289’da düzenlenir ve bir tedbir kararı iken; ihtiyati haciz hem İİK hem de HMK’da düzenlemeleri bulunur ve bir haciz kararıdır.

  
  

• İhtiyati tedbir kararı ile birlikte malın devredilmesi mümkün değildir; ihtiyati haciz kararının verilmesi halinde mal bir başkasına devredilebilir ancak devir hak kaybına neden olmaz.

  
  

• İhtiyati tedbir her türlü alacak için söz konusu olabilirken; ihtiyati haciz yalnızca para alacakları için talep edilebilir.

  
  

• İhtiyati tedbir kararı yalnızca uyuşmazlığa konu mal üzerinde uygulanabilirken; ihtiyati haciz alacağı temini için her türlü mala konabilir.

  
  

• Talep edenin iddiasını ispatlaması üzerine ihtiyati tedbirde mal kendisine devredilirken; ihtiyati hacizde mal satılarak borç ödenir.

Detaylı bilgi almak ve danışmanlık hizmetleri için iletişim bölümündeki bilgilerden Kocaeli avukatlık büromuz Av. Revşan Çiftçi Hukuk Bürosu’na ulaşabilirsiniz.