TAHKİM YARGILAMASI

Milletlerarası Tahkim Kanunu dışında kalan ve kanunda sınırlandırılmış konularda mahkemelere başvurmadan özel olarak kurulan hakemler karşısında uyuşmazlıkların çözüldüğü yargılama yöntemine tahkim denilir. Yazımızda tahkim, koşulları, itiraz gerekçeleri tüm detaylarıyla anlatılmıştır.

TAHKİM NEDİR?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile sınırlandırılan konular hakkında Devlet mahkemelerine başvurmadan uyuşmazlıkların hakemler aracılığıyla çözümlendiği yargılama yöntemidir. Tahkim başvurusu her uyuşmazlık için yapılamamaktadır. Kanuna göre;

• Taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklardan(irtifak, rehin ve taşınmaz yükü)

• İki tarafın iradelerine tabi olmayan işlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar (Kamu düzenini ilgilendiren durumlar) tahkime elverişli değildir.

  
  

Kanunda açıkça yer alan düzenlemeden ötürü taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklardan veya iki tarafın iradelerine tabi olmayan işlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar için tahkim yoluna gidilemez. Bahsedilen uyuşmazlık türleri haricinde her konuda tahkim yoluna başvurulabilir.

Tahkim yargılaması tıpkı mahkemelerde dava açılması halinde mahkemelerden talep edilen yetkileri taşımaktadır. Buna göre taraflar uyuşmazlık süresince hak kaybına uğramamak adına ihtiyati tedbir talebinde bulunabilir, hakem veya hakem kurulu alınan tedbir kararının icra edilebilirliğine karar verebilir.

Tahkim yargılaması alanında yetkin hakemler tarafından yürütülür. Taraflar, hakemin sayısını belirlemekte serbesttir. Ancak, bu sayı tek olmalıdır. Hakemlerin sayısı taraflarca kararlaştırılmamışsa üç hakem seçilir. Tahkim yeri, taraflarca veya onların seçtiği bir tahkim kurumunca serbestçe kararlaştırılır.

Hakem veya hakem kurulu, delillerin ikamesi, sözlü beyanlarda bulunulması veya bilirkişiden açıklama istenmesi gibi sebeplerle duruşma yapılmasına karar verebileceği gibi; yargılamanın dosya üzerinden yürütülmesine de karar verebilir. Taraflar, aksini kararlaştırmadıkça, hakem veya hakem kurulu, taraflardan birinin talebi üzerine yargılamanın uygun aşamasında duruşma yapılmasına karar verir.

TAHKİM NEDEN TERCİH EDİLİR?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile uygulanmaya başlanan tahkim yargılaması neticesinde ülkemizde pek çok tahkim merkezi kurulmuştur. Tahkim merkezlerine örnek vermek gerekirse; Türkiye Barolar Birliği Tahkim Merkezi, İstanbul Tahkim Merkezi (İSTAC), Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Tahkim Divanı (TOBB Tahkim), İstanbul Ticaret Odası Tahkim ve Arabuluculuk Merkezi (İTOTAM) tahkim yargılamasına sıkça başvurulan merkezlerdir.

Ülkemizde yaygınlaşmaya devam eden tahkim merkezleri, uyuşmazlıkların kısa sürede kesin bir karar ile sona ermesi nedeniyle taraflar bakımından oldukça tercih edilmektedir. Zira aynı uyuşmazlık için mahkemeye başvurulması halinde yıllar içerisinde kesin karara ulaşılabilirken tahkim yargılamasında kısa süre içerisinde kesin bir karar verilmektedir. Yargılamaların son zamanlarda çok uzun sürelere yayılması nedeniyle tahkim merkezlerine başvuru sayısı artmıştır. Özellikle ticari hayatta zaman kaybı büyük maliyetlere sebep olabildiğinden ticari uyuşmazlıkların çözümünde tahkim yargılamasına başvurulmaktadır. Bununla birlikte devlet mahkemelerinin aksine tahkim yargılaması gizli yürütülür. Ticari sırların gizlenmesi ve korunması bakımından da tahkim yargılaması tercih edilmektedir.

TAHKİM KARARININ İPTALİ

Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir. İptal davası, tahkim yeri bölge adliye mahkemesinde açılır; öncelikle ve ivedilikle görülür. Tahkim kararına karşı iptal davası açılması için aşağıda yer alan nedenlerden birinin olması gerekir.

a) Tahkim sözleşmesinin taraflarından birinin ehliyetsiz ya da tahkim sözleşmesinin geçersiz olduğu,

b) Hakem veya hakem kurulunun seçiminde, sözleşmede belirlenen veya bu Kısımda öngörülen usule uyulmadığı,

c) Kararın, tahkim süresi içinde verilmediği,

ç) Hakem veya hakem kurulunun, hukuka aykırı olarak yetkili veya yetkisiz olduğuna karar verdiği,

d) Hakem veya hakem kurulunun, tahkim sözleşmesi dışında kalan bir konuda karar verdiği veya talebin tamamı hakkında karar vermediği ya da yetkisini aştığı,

e) Tahkim yargılamasının, usul açısından sözleşmede veya bu yönde bir sözleşme bulunmaması hâlinde, bu Kısımda yer alan hükümlere uygun olarak yürütülmediği ve bu durumun kararın esasına etkili olduğu,

f) Tarafların eşitliği ilkesi ve hukuki dinlenilme hakkına riayet edilmediği,

g) Hakem veya hakem kurulu kararına konu uyuşmazlığın Türk hukukuna göre tahkime elverişli olmadığı,

ğ) Kararın kamu düzenine aykırı olduğu, tespit edilirse, hakem kararları iptal edilebilir.

İptal davası, bir ay içinde açılabilir. Bu süre, hakem kararının veya tavzih, düzeltme ya da tamamlama kararının taraflara bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Hakem kararına karşı iptal davası açılması kararın icrasını durdurmaz. Ancak taraflardan birinin talebi üzerine hükmolunan para veya eşyanın değerini karşılayacak bir teminat gösterilmek şartı ile kararın icrası durdurulabilir.

İptal davası hakkında verilen kararlara karşı temyiz yoluna başvurulabilir. Temyiz incelemesi, açıklanan iptal sebepleriyle sınırlı olarak, öncelikle ve ivedilikle karara bağlanır. Temyiz, kararın icrasını durdurmaz.

TAHKİM SÖZLEŞMESİ

Tahkim sözleşmesi, tarafların, sözleşme veya sözleşme dışı bir hukuki ilişkiden doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlıkların tamamı veya bir kısmının çözümünün hakem veya hakem kuruluna bırakılması hususunda yaptıkları anlaşmadır.

Tahkim sözleşmesi, taraflar arasındaki sözleşmenin bir şartı veya ayrı bir sözleşme şeklinde yapılabilir.

Tahkim sözleşmesi yazılı şekilde yapılır. Yazılı şekil şartının yerine getirilmiş sayılması için, tahkim sözleşmesinin taraflarca imzalanmış yazılı bir belgeye veya taraflar arasında teati edilen mektup, telgraf, teleks, faks gibi bir iletişim aracına veya elektronik ortama geçirilmiş olması ya da dava dilekçesinde yazılı bir tahkim sözleşmesinin varlığının iddia edilmesine davalının verdiği cevap dilekçesinde itiraz edilmemiş olması yeterlidir. Asıl sözleşmenin bir parçası hâline getirilmek amacıyla tahkim şartı içeren bir belgeye yollama yapılması hâlinde de tahkim sözleşmesi yapılmış sayılır.

Tahkim sözleşmesine karşı, asıl sözleşmenin geçerli olmadığı veya tahkim sözleşmesinin henüz doğmamış olan bir uyuşmazlığa ilişkin olduğu itirazında bulunulamaz.

Yargılama sırasında tarafların tahkim yoluna başvurma konusunda anlaşmaları hâlinde, dava dosyası mahkemece ilgili hakem veya hakem kuruluna gönderilir.

Detaylı bilgi almak ve danışmanlık hizmetleri için iletişim bölümündeki bilgilerden Kocaeli avukatlık büromuz Av. Revşan Çiftçi Hukuk Bürosu’na ulaşabilirsiniz.