KARŞILIKSIZ ÇEK DÜZENLEME SUÇU VE CEZASI

ÇEK NEDİR?

Türk Ticaret Kanunu m.780’de yer alan şartları taşıyan senetler çektir. Çek alacağın ödenmesini sağlayan bir ödeme aracıdır. Kanunda sayılan şekli şartları taşımayan senetler çek olma vasfını taşımadıklarından geçersizdir. Bu şartlar;

a) Senet metninde “çek” kelimesini,

b) Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havaleyi,

c) Ödeyecek kişinin, “muhatabın” ticaret unvanını,

d) Ödeme yerini,

e) Düzenlenme tarihini ve yerini,

f) Düzenleyenin imzasını,

g) Banka tarafından verilen seri numarasını,

h) Karekonun bulunmasıdır.

KARŞILIKSIZ ÇEK DÜZENLEME SUÇU VE CEZASI

Çeki düzenleyen kişinin çek bedelinin ilgili bankada bulundurması zorunludur. Çek bedelinin bankada kısmen veya hiç bulunmaması çekin karşılıksız olduğunu gösterir. Yargıtay kararlarında karşılıksız çek düzenleme suçu;  failin suç oluşturan eylemi, kural olarak keşide tarihine göre belirlenen kanuni ibraz süresinde çekin karşılığının bankada bulundurulmaması olarak tanımlamıştır.

5941 Sayılı Çek Kanunu’nda çekte karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçu olarak düzenlenen 5. maddesine göre; Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, bin beş yüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Verilecek olan adli para cezası çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz.

TCK’nun ilgili maddesine göre hakim, sanığın ekonomik ve şahsi hallerini göz önünde bulundurarak hükmedilen adli para cezasını süresi iki yılı geçmemek ve taksit miktarı 4’ten az olmamak üzere taksitlendirebileceği gibi kişiye adli para cezasını ödemesi için kesinleşme tarihinden itibaren bir yılı geçmemek üzere mehil verebilir.

Kişi hakkında verilen adli para cezasının ödenmemesi halinde ceza doğrudan hapis cezasına çevrilir.

Karşılıksız çek düzenleyen kişi adli para cezasına çarptırıldığı gibi hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı getirilir. Böylelikle çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı olanlar ellerinde mevcut bulunan çek yapraklarını muhatap bankaya teslim etmekle yükümlü tutulur.

Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı getirilenler ancak; karşılıksız kalan çekle ilgili olarak yapılan yargılama neticesinde mahkeme tarafından beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın düşmesi veya davanın reddine karar verilmesiyle birlikte çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılması kararı verilir.

Karşılıksız çek düzenleme suçu cezasında ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi diğer alternatif cezai yaptırımlar uygulanamaz.

KARŞILIKSIZ ÇEK DÜZENLEME SUÇUNDA ETKİN PİŞMANLIK HÜKÜMLERİ

Karşılıksız çek düzenleme suçu etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabileceği suçlardandır. Böylelikle kanun koyucu failin zararı ortadan kaldırmaya yönelik etkili davranışlarını bir sonuca bağlamıştır. Buna göre;

• Dava açılmadan önce failin karşılıksız kalan çek bedelini tamamen ödemesi halinde şikâyet olması durumunda bile davanın düşmesi kararı verilecektir.

• Dava açıldıktan sonra karşılıksız kalan çek bedelinin, çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanunî ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanuna göre ticarî işlerde temerrüt faiz oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında mahkeme tarafından davanın düşmesine kararı verilir.

• Mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra faiziyle birlikte zararı tamamen gideren kişi hakkında mahkeme tarafından hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına, karar verilir.  

• Ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı da kaldırılır.

KARŞILIKSIZ ÇEK DÜZENLEME SUÇUNDA ŞİKÂYET VE DAVA ZAMANAŞIMI SÜRESİ

Şikâyete tabi suçlardan olan karşılıksız çek düzenleme suçunda şikâyet süresi Çek Kanununda belirtilmeyip bu konuda İcra İflas Kanununa atıfta bulunulmuştur. İİK m.347 gereğince karşılıksız çek düzenleme suçundan dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Şikâyetçinin haklarının korunması adına şikâyet süresine dikkat etmesi büyük önem taşımaktadır.

Karşılıksız çek düzenleme suçunda zamanaşımı süresi genel hükümler gereğince; dava zamanaşımı 8 yıl olup ceza zamanaşımı süresi 10 yıldır.

ÇEKİN KARŞILIKSIZ OLMASI HALİNDE BANKANIN SORUMLULUĞU

Çek Kanunu m.3’de bankanın çek işlemlerinden doğan yükümlülükleri düzenlenmiştir. Buna göre karşılıksız işlemi yapılan bir çek hakkında banka alacaklıya bir miktar para ödemekle yükümlüdür. Her yıl yayımlanan tebliğ ile belirlenen parasal miktar 2024 itibariyle  9.270 TL’dir. Banka, karşılıksız kalan çek bedelleri için alacaklıya 9.270 TL ödemekle yükümlüdür.

GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME

5941 Sayılı Çek Kanunu m.5’e göre karşılıksız çek düzenleme suçunda görevli mahkeme İcra Ceza Mahkemeleridir. Davanın görüleceği yetkili yer mahkemeleri ise çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği yer, çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer, hesap sahibinin yerleşim yeri, şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesidir.

Detaylı bilgi almak ve danışmanlık hizmetleri için iletişim bölümündeki bilgilerden Kocaeli avukatlık büromuz Av. Revşan Çiftçi Hukuk Bürosu’na ulaşabilirsiniz.

AV. BURHAN SOĞUKOĞLU & AV. REVŞAN ÇİFTÇİ